Ngọc loại A là ngọc tự nhiên, còn loại B, C đã qua tẩy axit, bơm nhựa hoặc nhuộm màu. Tìm hiểu sự khác biệt và cách mua ngọc phỉ thúy thật an tâm.
Khi tìm hiểu về ngọc phỉ thúy, bạn sẽ thường nghe đến các khái niệm “ngọc loại A”, “loại B”, “loại C”. Đây là cách phân loại phổ biến trong giới kinh doanh và kiểm định đá quý, cho biết món ngọc là tự nhiên hay đã qua xử lý. Hiểu rõ điều này giúp bạn tránh mua nhầm và chi tiền đúng với giá trị thật.
Ngọc phỉ thúy là gì?
Ngọc phỉ thúy (jadeite) là một khoáng vật thuộc nhóm pyroxen, có độ cứng khoảng 6,5–7 trên thang Mohs, tỷ trọng khoảng 3,33 và chiết suất khoảng 1,66. Phần lớn ngọc phỉ thúy đạt chất lượng đá quý trên thị trường có nguồn gốc từ Myanmar.
Cần phân biệt phỉ thúy với nephrite (thường được gọi là ngọc bích nephrite). Trong tiếng Anh, cả hai đều được gọi chung là “jade”, nhưng đây là hai khoáng vật khác nhau: nephrite thuộc nhóm amphibol, nhẹ hơn (tỷ trọng khoảng 2,95) và có chiết suất thấp hơn (khoảng 1,61–1,62). Cách phân loại A, B, C dưới đây được dùng chủ yếu cho ngọc phỉ thúy.
Phân loại A, B, C dựa trên điều gì?
Các “loại” A, B, C không phải là cấp chất lượng đẹp hay xấu, mà cho biết ngọc đã được xử lý như thế nào sau khi khai thác.
Ngọc loại A – tự nhiên
Ngọc loại A là ngọc tự nhiên, chỉ trải qua các công đoạn cắt, mài, đánh bóng, làm sạch và có thể được phủ một lớp sáp mỏng trên bề mặt theo phương pháp truyền thống. Màu sắc, độ trong và cấu trúc bên trong hoàn toàn do tự nhiên tạo nên. Lưu ý rằng ngọc loại A vẫn có rất nhiều mức chất lượng khác nhau, tùy màu sắc, độ trong, độ mịn và tay nghề chế tác.
Ngọc loại B – tẩy axit và bơm nhựa
Ngọc loại B được ngâm trong axit để tẩy đi các vết bẩn, vết ố vàng nâu, sau đó được bơm nhựa (polymer) vào các khe hở giữa các tinh thể để lấp đầy, giúp ngọc trông trong và sạch hơn. Đổi lại, cấu trúc ngọc bị tổn thương và lớp nhựa có thể lão hóa theo thời gian.
Ngọc loại C – nhuộm màu
Ngọc loại C được nhuộm màu nhân tạo để tạo ra hoặc làm đậm màu, thường là xanh lục hoặc tím. Màu nhuộm không bền và có thể phai theo thời gian.
Ngọc loại B+C
Đây là ngọc vừa được tẩy axit, bơm nhựa, vừa được nhuộm màu – mang đồng thời nhược điểm của cả hai loại trên.
Bảng so sánh nhanh
| Loại | Cách xử lý | Màu sắc | Độ bền theo thời gian | Giá trị |
|---|---|---|---|---|
| A | Chỉ cắt mài, làm sạch, đánh bóng, có thể phủ sáp | Tự nhiên | Ổn định, bền lâu | Giữ giá trị, tùy chất lượng ngọc |
| B | Tẩy axit, bơm nhựa | Màu tự nhiên nhưng nền được “làm sạch” nhân tạo | Giòn hơn; nhựa có thể ngả vàng, mờ đục | Thấp |
| C | Nhuộm màu | Nhân tạo | Màu có thể phai, đổi sắc | Thấp |
| B+C | Tẩy axit, bơm nhựa và nhuộm màu | Nhân tạo | Mang nhược điểm của cả B và C | Thấp |
Có thể tự nhận biết bằng mắt thường không?
Trên mạng có nhiều “mẹo” thử ngọc tại nhà, nhưng thực tế những cách này không đáng tin cậy:
- Tiếng gõ phụ thuộc vào hình dáng, độ dày của món đồ và cách gõ; ngọc đã xử lý vẫn có thể cho tiếng kêu khá trong.
- Cảm giác mát tay có ở nhiều loại đá và cả thủy tinh, không giúp phân biệt ngọc tự nhiên với ngọc đã xử lý.
- Cào xước chỉ cho biết vật liệu cứng hay mềm, không phát hiện được việc tẩy axit hay nhuộm màu, lại có thể làm hỏng món đồ.
- Hơ lửa, đốt nóng có thể làm ngọc nứt vỡ – tuyệt đối không nên thử.
Người có kinh nghiệm có thể nhận ra một số dấu hiệu nghi vấn khi soi kỹ bằng kính lúp, như bề mặt có những rãnh li ti dạng mạng nhện ở ngọc tẩy axit, hay màu tập trung dọc theo các khe nứt nhỏ ở ngọc nhuộm. Tuy nhiên, các dấu hiệu này chỉ mang tính gợi ý. Ngoài ra, trên thị trường còn có những vật liệu giả ngọc như thủy tinh, thạch anh nhuộm màu hay serpentin.
Để kết luận chắc chắn, món ngọc cần được kiểm tra tại phòng kiểm định đá quý uy tín, nơi chuyên viên quan sát dưới kính hiển vi phóng đại, đo chiết suất, tỷ trọng để xác định có đúng là phỉ thúy hay không, và dùng các phương pháp quang phổ như quang phổ hồng ngoại (FTIR) để phát hiện nhựa, quang phổ hấp thụ để phát hiện chất nhuộm.
Lời khuyên khi mua ngọc phỉ thúy
- Chọn người bán cung cấp giấy kiểm định từ một phòng kiểm định đá quý uy tín, ghi rõ là ngọc phỉ thúy (jadeite) tự nhiên, không xử lý hoặc loại A. Hãy đối chiếu ảnh, kích thước, trọng lượng trên giấy với món ngọc thực tế; nếu giấy có mã tra cứu, hãy tra cứu qua kênh chính thức của đơn vị kiểm định.
- Yêu cầu cam kết bằng văn bản: hóa đơn hoặc phiếu bảo hành nên ghi rõ sản phẩm là ngọc phỉ thúy tự nhiên loại A, kèm cách xử lý (như hoàn tiền) nếu kết quả kiểm định khác với cam kết.
- Cảnh giác với giá rẻ bất thường: ngọc loại A có màu đẹp, độ trong cao vốn hiếm và có giá tương xứng. Một món ngọc vừa xanh vừa trong mà giá rẻ hơn hẳn mặt bằng chung rất có thể là ngọc đã qua xử lý hoặc hàng giả.
- Không dựa vào phép thử dân gian do người bán trình diễn để tin rằng ngọc là thật.
- Khi còn băn khoăn, bạn có thể mang món ngọc đến một phòng kiểm định đá quý uy tín để kiểm tra độc lập trước khi quyết định.
Vì sao ngọc loại B, C mất giá trị?
Giá trị của ngọc phỉ thúy đến từ vẻ đẹp tự nhiên, độ hiếm và sự bền bỉ theo thời gian. Ngọc loại B và C đánh mất phần lớn những yếu tố đó:
- Tẩy axit làm cấu trúc tinh thể bị tổn thương, khiến ngọc giòn hơn và dễ nứt vỡ khi va chạm.
- Lớp nhựa bơm vào có thể lão hóa, khiến ngọc ngả vàng, mờ đục và mất độ bóng.
- Màu nhuộm có thể phai hoặc đổi sắc, nhất là khi gặp nắng, nhiệt và hóa chất.
- Vẻ đẹp nhìn thấy không còn hoàn toàn tự nhiên, nên khó giữ giá và rất khó bán lại.
Tại Viên Ngọc Phương, mỗi món trang sức ngọc phỉ thúy đều kèm giấy kiểm định và được cam kết là ngọc tự nhiên loại A. Nếu một phòng kiểm định đá quý uy tín xác nhận điều ngược lại, chúng tôi hoàn lại toàn bộ số tiền theo chính sách bảo hành. Bởi chúng tôi tin rằng một món ngọc chỉ thật sự quý khi bạn hoàn toàn an tâm về nguồn gốc của nó.
